«Για Λακεδαιμόνιους να μιλούμε τώρα!»

 



Ένα από τα ωραιότερα δημιουργήματα της τέχνης του Καβάφη είναι το γνωστό ποίημα με τίτλο «Στα 200 π.Χ.» όπου γίνεται αναφορά στην περιλάλητη και περίλαμπρη εκστρατεία των Μακεδόνων και των υπόλοιπων Ελλήνων εναντίον των Περσών.

Όχι όλων των Ελλήνων, βέβαια, όπως μας διέσωσε η ιστορική μνήμη και οι στίχοι του ποιητή: «Πλην Λακεδαιμονίων». Οι Σπαρτιάτες δεν δέχτηκαν να πολεμήσουν υπό τις διαταγές μη Σπαρτιάτη αρχηγού και απείχαν από την εκστρατεία.


Το ποίημα αυτό περιλαμβάνεται στα σχολικά βιβλία εδώ και πολλές δεκαετίες στα μαθήματα εκείνα της Ιστορίας που αφορούν την εκστρατεία των Ελλήνων εναντίον των Περσών.

Ποιο είναι, όμως, το πραγματικό νόημά του; Πώς είναι δυνατόν ο Καβάφης να γράφει έναν τέτοιο στίχο εναντίον των Λακεδαιμόνιων τους οποίους θαύμαζε υπέρ το δέον; Γιατί ο Καβάφης είναι στη βάση του δωρικός ποιητής.


Η μεγάλη αλήθεια την οποία, δυστυχώς, αγνοούν και πολλοί συνάδελφοι δάσκαλοι και φιλόλογοι με αποτέλεσμα να μην περνάει στα παιδιά η πραγματική ουσία του ποιήματος και να βγαίνουν άλλα συμπεράσματα είναι ότι εδώ έχουμε ένα κορυφαίο δείγμα της περίφημης καβαφικής ειρωνείας. Ο Καβάφης ειρωνεύεται τόσο περίτεχνα και με πλάγιο τρόπο που πρέπει να τον έχεις μελετήσει βαθιά απ’ άκρη σ’ άκρη για να το καταλάβεις.


Όταν ο Καβάφης ειρωνεύεται γράφει:

«Για Λακεδαιμόνιους να μιλούμε τώρα!»


Όταν, όμως, δεν ειρωνεύεται γράφει αλλού:

«Το φρόνημα της Σπάρτης ασφαλώς δεν ήταν ικανός να νοιώσει ένας Λαγίδης χθεσινός».


Και ποιο ήταν το φρόνημα της Σπάρτης; Αυτό μας το δίνουν ατόφιο δύο προτάσεις του Πλούταρχου:


Η πρόταση 13 μας λέει ότι ο Λυκούργος έχτισε το σύνταγμά του πάνω στη δύναμη της παιδείας.


Η πρόταση 14 μας λέει ότι ο Λυκούργος είχε τη βασική θέση ότι η παιδεία των νέων είναι το σπουδαιότερο και μεγαλύτερο έργο που έχει να φτιάξει ο νομοθέτης.


Έτσι έχουν τα πράγματα. Γιατί η Σπάρτη δεν ήταν η συντήρηση, η σκληράδα και η χοντροπετσιά όπως μαθαίνουν τα παιδιά μας στα σχολεία. Το αληθινό πρόσωπο της Σπάρτης ήταν το ότι είχε την παιδεία σαν βασικό και στέρεο κύτταρο της κοινωνίας. Όλοι οι νόμοι του Λυκούργου ξεκινούσαν και τελείωναν με βάση την σωστή διαπαιδαγώγηση των νέων.


Έχοντας αυτά υπόψιν μας, λοιπόν, μάλλον δεν μας συμφέρει και πολύ να μιλάμε για τέτοιας ποιότητας πολίτες. Γιατί οι δικές μας σκοτεινές κοινωνίες σήμερα δεν προάγουν την παιδεία αλλά την υποβιβάζουν και τη θεωρούν ασήμαντη. Και γι’ αυτό προτιμάμε να παραχώνουμε τους Σπαρτιάτες στα σκοτεινά συρτάρια της ιστορίας ως οπισθοδρομικούς και μη πολιτισμένους.


Αλλά ο Καβάφης επειδή είναι ποιητής μας λέει με στίχο αυτό που αλλιώς θα μας έλεγε κάπως έτσι:


«Ράψτε το, λοιπόν. Αλλάξτε θέμα. Μην τους ξαναπιάσετε στο στόμα σας. Δεν σας παίρνει εσάς να μιλάτε για Λακεδαιμόνιους!».

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

SR-600 Πελοποννήσου. Μια Ωδή στη Χαρμολύπη

Brevet "Δέλβινο - 300 χιλιόμετρα στη Β. Ήπειρο". Παρουσίαση διαδρομής

v = d.H