"Άντρα μου πάει.."

 

"Παρηγοριά έχει ο θάνατος, παρηγοριά έχει ο Χάρος

  μα ο ζωντανός ξεχωρισμός παρηγοριά δεν έχει..."

Ο αποχωρισμός και η φυγή ενός ανθρώπου από τον τόπο του ήταν μέρα σκληρή, μέρα θρήνου για όλο το χωριό κάποτε. Ειδικά στην Ήπειρο που, νομίζω, δοκιμάστηκε περισσότερο από κάθε άλλη περιοχή της Ελλάδας από το βάσανο της ξενιτιάς. Χιλιάδες τα ξενιτεμένα παιδιά της, τα ξενιτεμένα της πουλιά μέσα στο βάθος του χρόνου. Ο τόπος, όση ομορφιά κι αν είχε, δεν μπορούσε να βαστάξει τον κόσμο του. Τι δυστυχία, αυτό συνεχίζεται ως τις μέρες μας. 

Η περίσταση του αποχωρισμού συνοδευόταν από μια σειρά τελετουργιών μαγικού χαρακτήρα. Το ρίξιμο ενός κέρματος για να γυρίσει καζαντισμένος, η τοποθέτηση κλαδιού κρανιάς για να είναι γερός και αγκάθια να τον τζινάνε και να θυμάται το χωριό, μην ξεχαστεί και δεν γυρίσει πίσω.

Στο ύστατο κατευόδιο σε σημείο οριακό της κοινοτικής έκτασης, εκεί που για τελευταία φορά αγναντεύεις το χωριό, γινόταν πραγματικός θρήνος.  Εξ ου και τα τοπωνύμια που διατηρούνται ως τα σήμερα:  Κλαψόδεντρος, Κλαψοχώραφο, Πικροκέρασος, Ανάθεμα, Μαντήλι, Ντέρτι. Και τόσα άλλα.

Ποδηλατώ στο νότιο Πωγώνι και φτάνω στο χωριό Ιερομνήμη. Τι όνομα κι αυτό. Παντού ερημιά. Ούτε γάτα έξω, ούτε πουλί πετούμενο. Κι όμως, διάολε, εδώ κάποτε έζησαν άνθρωποι. 

Στην έξοδο του χωριού, να η επιγραφή: Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΞΕΝΙΤΙΑΣ.  Είναι ο δρόμος που φεύγει από το χωριό για άλλους τόπους. Ο δρόμος που μαζί του πήρε τόσα και τόσα νιάτα, ο δρόμος που χώρισε τόσους και τόσους γιους από τη μάνα τους, τόσους και τόσους άνδρες από τις γυναίκες και τα παιδιά τους.

        Την ξενιτιά, τη ζητιανιά, τη φτώχεια, την ορφάνια

         τα τέσσερα τα ζύγισαν, βαρύτερα είν' τα ξένα...

Όλα αυτά σε εποχές που ο χώρος και ο χρόνος είχαν άλλες διαστάσεις και περιεχόμενο και άλλη σχέση μεταξύ τους. Τώρα δεν υπάρχουν πικρές στιγμές αποχωρισμού σε αυτά τα χωριά. 

Γιατί τώρα δεν κατοικούν πια άνθρωποι εκεί. Τους κατάπιε όλους η ξενιτιά, κι όσοι έμειναν πίσω μεγάλωσαν και γέρασαν και τώρα κοιμούνται αγαληνά στα φτωχικά κοιμητήρια των χωριών, κάτω από τις καστανιές.