Εναλλακτικό ερώτημα: Θα συμμετείχαν σε ένα brevet ο Αναξίμανδρος και ο Ηράκλειτος;
Είναι τρεις τα ξημερώματα κάπου ανάμεσα σε δύο χωριά που τα ονόματά τους δεν θυμάσαι πια. Το μόνο που βλέπεις είναι ο μικρός κύκλος φωτός που σχηματίζει ο φακός σου στον δρόμο και το μόνο που ακούς είναι η αλυσίδα σου και η βαριά σου ανάσα. Εκεί, στην απόλυτη ερημιά, το brevet σταματά να είναι μια ποδηλατική διαδρομή και μετατρέπεται σε μια δική σου, εσωτερική αναμέτρηση, με τον ίδιο σου τον εαυτό. Από ένας απλός αναβάτης που καλύπτει αποστάσεις γίνεσαι τώρα μια συνείδηση που κινείται μέσα στο κενό του χώρου, προσπαθώντας να ερμηνεύσει εσωτερικά θέματα και ερωτήματα που ποτέ δεν τόλμησε να διατυπώσει ανοιχτά.
Σε εκείνο το σημείο, πολλές φορές είναι που το σώμα σου εκπέμπει σήματα κινδύνου, αλλά το μυαλό σου αρχίζει να λειτουργεί με μια παράξενη, κρυστάλλινη διαύγεια. Το άγχος της δουλειάς, οι εκκρεμότητες της πόλης, οι θόρυβοι και τα προβλήματα της καθημερινότητας σωπαίνουν, μικραίνουν και καταντούν τόσο ανούσια που, ενώ το πρωί σε έπνιγαν, τώρα δεν τα θυμάσαι καν. Το μόνο που έχει σημασία είναι η επόμενη πεταλιά. Αυτή η βίαιη εστίαση στο παρόν είναι η δική σου μορφή διαλογισμού. Δεν παλεύεις με τον δρόμο. Το μόνο που μαθαίνεις είναι να κυλάς μαζί του.
Καθώς οι ώρες περνούν και η κούραση εισχωρεί στις κλειδώσεις, σφίγγει τα νεύρα των χεριών και τους τετρακέφαλους στα πόδια, το brevet παύει να είναι μια επιλογή και μετατρέπεται σε ανάγκη. Και μέσα στην υγρασία της νύχτας ή στη ζέστη του μεσημεριού βλέπεις τα πράγματα να αποδίδουν μια κοσμική αρμονία και δικαιοσύνη το ένα στο άλλο, σύμφωνα με την τάξη του χρόνου. Καμιά φορά στις μεγάλες αποστάσεις ή στα brevets φέρνω στον νου μου τον Αναξίμανδρο.
Μόνο είκοσι τρεις λέξεις σώθηκαν να φτάσουν σε μας από τα γραπτά του Αναξίμανδρου. Λιγότερες από τις ώρες της μέρας. Και οριακά λίγο παραπάνω από το όριο χρόνου ενός brevet 300 χιλιομέτρων. Δεν ξέρουμε αν ο χρόνος στάθηκε αληθινά δίκαιος πάνω στο έργο εκείνου του εξαιρετικού ανθρώπου. Εάν θα έπρεπε ή όχι περισσότερα από τα κείμενά του να περάσουν τον ποταμό της λήθης και να φτάσουν ως τις μέρες μας.
Εκείνο που, πάντως, είναι σίγουρο είναι το πως ο Αναξίμανδρος μίλησε για τη δικαιοσύνη του χρόνου με έναν τρόπο που ουδείς προγενέστερος σκέφτηκε καν και ουδείς μεταγενέστερος κατόρθωσε ποτέ να ξεπεράσει. Ο Αναξίμανδρος είναι στην πραγματικότητα ο πρώτος νομοθέτης σε παγκόσμια βάση. Ήταν ο πρώτος που ατένισε με σθεναρότητα την ιδέα της δικαιοσύνης του σύμπαντος.
Μελετώντας κανείς τις ελάχιστες σωσμένες παραγράφους του έργου του κατανοεί την συμπαντική αρμονία που μας περιβάλλει με έναν τρόπο πρωτόγνωρο. Κατανοεί ότι ο θάνατος του αηδονιού στον παγωμένο χειμώνα συνιστά δικαιοσύνη γιατί το θέρος θα γεννηθεί άλλο αηδόνι. Η γυμνή μηλιά το φθινόπωρο είναι δικαιοσύνη γιατί την άνοιξη θα ντυθεί και πάλι με φύλλα και θα βγάλει καρπό. Ακόμα και η Σαχάρα είναι δικαιοσύνη γιατί υπάρχουν οι απέραντες πεδιάδες της Κρακοβίας και του ποταμού Γενισέι.
Στο ποδήλατο, κάθε χιλιόμετρο που «κλέβεις» από την άσφαλτο, κάθε ανηφόρα που κατακτάς, έχει ένα τίμημα. Η φύση απαιτεί την ενέργειά σου, τον ιδρώτα σου, την υπομονή σου. Δεν υπάρχει δωρεάν διαδρομή. Η Ανάγκη του Αναξίμανδρου είναι η νομοτέλεια του δρόμου: για να δεις την ανατολή από την κορυφή, πρέπει να έχεις πληρώσει το μερίδιο του πόνου σου στο σκοτάδι της ανάβασης. Είναι μια κοσμική ισορροπία. Η ευφορία του τερματισμού είναι η αποζημίωση για τη φθορά της διαδρομής. Μαθαίνεις να αποδέχεσαι αυτή τη δικαιοσύνη χωρίς παράπονο, γιατί αντιλαμβάνεσαι ότι η τάξη του κόσμου δεν λυγίζει μπροστά στις δικές σου μικρές αντοχές.
Και μετά είναι η ροή. Ανάμεσα στον ήχο της αλυσίδας και του πίσω ελεύθερου, ακούγεται και η φωνή του Ηράκλειτου
«Τα πάντα ρεί»
Καμία στιγμή στο brevet δεν είναι ίδια με την προηγούμενη, ακόμα κι αν το τοπίο μοιάζει ακίνητο και σταθερό. Ο δρόμος που διασχίζεις το πρωί δεν είναι ο ίδιος δρόμος που θα συναντήσεις στην επιστροφή το βράδυ. Το σημείο εκκίνησης δεν θα είναι το ίδιο με το σημείο τερματισμού, όσο κι αν επισήμως είναι το «ίδιο». Αλλά και εσύ ο ίδιος, ο αναβάτης, δεν είσαι ο ίδιος άνθρωπος μετά από εκατό χιλιόμετρα και μετά από τετρακόσια.
Η μεταβολή είναι η μόνη σταθερά. Το brevet σου διδάσκει την «παλίντονον αρμονίαν» — την αρμονία που προκύπτει από τις αντίρροπες δυνάμεις. Όπως η χορδή του τόξου ή της λύρας, έτσι και η ψυχή του ποδηλάτη τεντώνεται ανάμεσα στην εξάντληση και την επιθυμία, ανάμεσα στον πόνο και την χαρά της κίνησης. Από αυτή την ένταση παράγεται ο «σκοπός» της διαδρομής. Αν δεν υπήρχε η αντίσταση του αέρα, δεν θα υπήρχε η αίσθηση της ταχύτητας. Αν δεν υπήρχε το σκοτάδι, το φως του φακού σου δεν θα είχε αξία.
Ο Ηράκλειτος έλεγε ότι ο πόλεμος είναι ο «πατέρας των πάντων». Στο brevet η σύγκρουση αυτή είναι εσωτερική. Είναι η μάχη ανάμεσα στο μυαλό που θέλει να σταματήσει και στη θέληση που επιμένει να συνεχίσει. Αυτή η διαρκής «φωτιά» που καίει μέσα σου, μεταμορφώνει την κούραση σε σοφία. Καταλαβαίνεις ότι η ζωή δεν είναι ένας στατικός προορισμός, αλλά μια διαρκής εναλλαγή εικόνων, εμπειριών και καταστάσεων. Αλίμονο αν δεν το καταλάβεις. Όπως η φωτιά ανάβει και σβήνει με μέτρο, σύμφωνα με τον Ηράκλειτο, έτσι και οι δυνάμεις σου έρχονται και φεύγουν, υπακούοντας σε έναν ρυθμό που ξεπερνά τη δική σου κατανόηση. Και με τον ίδιο ρυθμό συνεχίζεις το πετάλι, μέτρο με το μέτρο, χιλιόμετρο με το χιλιόμετρο, σε μια διαδρομή που, όπως ο βίος του ανθρώπου, θα προχωράει πάντοτε μέχρι το τελικό πέρας.
Κι ύστερα έρχονται τα σημεία κοντρόλ. Η μετάβαση από την απόλυτη σιωπή του βουνού στην τεχνητή λάμψη ενός βενζινάδικου στις τρεις το πρωί, είναι μια βίαιη επιστροφή στον κόσμο των ανθρώπων. Για ώρες, ο μόνος σου διάλογος ήταν με τον άνεμο, την υγρασία, το σκοτάδι και τον ρυθμό της ανάσας σου. Είχες βυθιστεί σε μια κατάσταση όπου οι λέξεις είχαν χάσει τη σημασία τους. Και ξαφνικά, κάτω από τα λευκά φώτα του φθορίου, καλείσαι να αρθρώσεις λόγο, να δείξεις την κάρτα σου, να επικοινωνήσεις.
Εδώ αναδύεται ο Ηρακλείτειος «Λόγος». Ο Λόγος δεν είναι απλώς η ομιλία, αλλά η βαθιά, κοινή λογική που διέπει το σύμπαν, μια σύνδεση που υπάρχει ακόμα κι αν οι άνθρωποι δεν την αντιλαμβάνονται («ἀξύνετοι», θα τους έλεγε ο Ηράκλειτος). Στο check-point, όταν είσαι στα όριά σου, η επικοινωνία με τους άλλους αναβάτες ή τον υπάλληλο της νύχτας που θα σφραγίσει την κάρτα σου απογυμνώνεται από τα κοινωνικά προσωπεία. Δεν ανταλλάσσεις φιλοφρονήσεις, αλλά μια βαθιά, κοινή γνώση της δοκιμασίας.
Ο «Λόγος» σε αυτή την οριακή στιγμή είναι η αναγνώριση ότι όλοι συμμετέχουμε στην ίδια ροή, στην ίδια «πυρκαγιά» που μας φλέγει και μας αναγεννά. Μια ματιά με έναν άλλον ποδηλάτη που δεν τον έχεις δει ποτέ στη ζωή σου πάνω από ένα φλιτζάνι ζεστό καφέ λέει περισσότερα από ολόκληρες παραγράφους. Είναι η στιγμή που η ατομική σου μοναξιά ακουμπά τη συμπαντική τάξη. Και είναι η ώρα που εννοείς ότι, παρά την εξάντληση, είσαι μέρος ενός συνόλου που κινείται και συμπλέει με ακρίβεια. Ένα σύνολο που το ενώνει ο ιδρώτας, η νύστα, τα μουδιασμένα πέλματα και η κοινή απόφαση να μην εγκαταλείψετε.
Στην καθημερινή μας ζωή ο χρόνος είναι ένας δυνάστης. Είναι γραμμικός, μετρήσιμος, γεμάτος προθεσμίες. Στο brevet όμως, ο χρόνος υφίσταται μια παράξενη μετάλλαξη. Γίνεται ο «αιών» του Ηράκλειτου: ένα παιδί που παίζει πεσσούς, μια δύναμη δημιουργική και απρόβλεπτη που δεν υπακούει στη λογική του ρολογιού, παρόλο που, θεωρητικά, το ρολόι ξεκινά να μετρά αντίστροφα από τη στιγμή της εκκίνησης.
«Αἰὼν παῖς ἐστι παίζων». Ο χρόνος είναι ένα παιδί που παίζει, λέει ο Ηράκλειτος. Ο χρόνος στο brevet δεν σε βιάζει, δεν σε στριμώχνει, δεν σου δημιουργεί άγχος επιβίωσης. Δεν έχεις χρονοδιαγράμματα, να παραδώσεις στόχους, ημερομηνίες με αυστηρή προθεσμία όπως έχουμε όλοι στις δουλειές μας και μας πνίγουν. Κανένας δεν θα σε φωνάξει, δεν θα σου αγριέψει, δεν θα σου απαγορεύσει να ξανακάνεις brevet αν τερματίσεις έξω από το χρονικό όριο. Ακόμα και εκτός χρόνου να ολοκληρώσεις τη διαδρομή, ο διοργανωτής, ένας φίλος σου, μια ολόκληρη παρέα θα είναι εκεί, στον τερματισμό να σε περιμένουν με χαμόγελο και ένα χειροκρότημα που όμοιό του δύσκολα να πάρεις στην καθημερινή σου ζωή.
Αλλά και στη σέλα του ποδηλάτου, ο χρόνος παύει να είναι γραμμικός. Μια ώρα ανηφόρας μπορεί να μοιάζει με αιώνα, ενώ ολόκληρα χιλιόμετρα κατάβασης μπορούν να γλιστρήσουν μέσα από τα δάχτυλά σου σαν δευτερόλεπτο. Το παιδί-χρόνος παίζει μαζί σου. Σε προκαλεί και σε προσκαλεί μόνιμα να ξεχάσεις το «πότε θα φτάσω», να το αναθεωρήσεις και να βυθιστείς στο «είμαι εδώ».
Ο χρόνος στο brevet γίνεται κυκλικός. Η ανατολή ακολουθεί τη δύση και όχι το αντίθετο. Η κούραση ακολουθεί την ανάπαυλα, και εσύ επιστρέφεις ξανά και ξανά στον ίδιο εσωτερικό διάλογο. Αυτή η παιχνιδιάρικη φύση του χρόνου είναι που σε ελευθερώνει. Όταν συνειδητοποιείς πλέον ότι ο χρόνος δεν είναι ένας εχθρός που πρέπει να νικήσεις, αλλά ένας χώρος στον οποίο πρέπει να «παίξεις» με τις αντοχές σου. Τότε είναι που η πίεση εξαφανίζεται. Κι αυτό είναι ολωσδιόλου μαγικό.
Κι ο τερματισμός; Όταν για τελευταία φορά πιέσεις ελαφρώς τα χέρια στις μανέτες των φρένων, όταν για τελευταία φορά ξεκουμπώσεις από τα πετάλια και το τελευταίο check-point σφραγίσει την κάρτα σου, η σιωπή που ακολουθεί δεν είναι η σιωπή της κούρασης, αλλά της πλήρωσης. Αφήνεις το ποδήλατο να ακουμπήσει σε έναν τοίχο, σε ένα κάγκελο ή στην άκρη στο πεζοδρόμιο και είναι τότε η ώρα που συνειδητοποιείς πως η διαδρομή δεν σε έφερε μόνο στον προκαθορισμένο σου προορισμό, αλλά σε μια βαθύτερη κατανόηση της δικής σου φύσης.
Το brevet σου έμαθε ότι η «Ανάγκη» του Αναξίμανδρου δεν είναι τιμωρία, αλλά ο τρόπος με τον οποίο το σύμπαν σου διδάσκει την αξία κάθε στιγμής. Κατάλαβες ότι το «τα πάντα ρεί» του Ηράκλειτου είναι η μόνη παρηγοριά στις δύσκολες ανηφόρες: τίποτα δεν κρατά για πάντα, ούτε ο πόνος, ούτε η ανηφόρα, ούτε το σκοτάδι.
Επιστρέφεις στον κόσμο των ανθρώπων, στις προθεσμίες και στα γραμμικά ρολόγια, αλλά κάτι μέσα σου έχει αλλάξει. Κουβαλάς μαζί σου τον «Αιώνα», το παιδί που παίζει με τον χρόνο, και τώρα γνωρίζεις ότι μπορείς να βρεις τον δικό σου ρυθμό ακόμα και μέσα στη βοή της πόλης και στον θόρυβο που κάνουν οι άνθρωποι. Η ελευθερία που κέρδισες δεν βρίσκεται στα χιλιόμετρα που διένυσες, αλλά στην ικανότητά σου να παραμένεις παρών, να ακούς τον Λόγο μέσα στη σιωπή και να συμμετέχεις στο παιχνίδι της ύπαρξης με θάρρος και με παρρησία. Χωρίς ποτέ σου να ξεχνάς ότι όλα αυτά θα πρέπει να τα ζεις με μέτρο και κλιτότητα. Και μέσα στα όρια του ανθρώπου.
Αυτά έχω μάθει εγώ από τα brevets. Και αυτά μαθαίνουμε όλοι μας, αρκεί να έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά. «Πάντα ανοιχτά, πάντα άγρυπνα τα μάτια της ψυχής μου», που λέει ο Σολωμός μας. Σε μια μεγάλη ποδηλατική δοκιμασία, σε ένα brevet ή ακόμα και σε μια Super Randonnee αυτά μαθαίνουμε και διδασκόμαστε. Και αυτά βλέπουμε. Μένει μόνο να έχουμε την αγνή διάθεση και την πρόθεση να τα δούμε. Και να ξεπεράσουμε τις δύσκολες καταστάσεις χωρίς αυτές να μας ρουφήξουν όπως η Χάρυβδη τους συντρόφους στις θάλασσες και στους ωκεανούς του αιώνα.
Ναι, ο Αναξίμανδρος και ο Ηράκλειτος θα συμμετείχαν σε brevets. Θα ήταν οι πρώτοι προσωκρατικοί randonneurs, για να το θέσουμε σε μια άλλη βάση. Και πάντα, οπωσδήποτε, θα τερμάτιζαν εντός χρόνου. Πώς αλλιώς; Θα ήταν μοιραίο να τερματίζουν πάντα εντός χρόνου.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου